W jaki sposób uchronić się przed chorobami przy wyjazdach „last minute” - jakie szczepienia są możliwe gdy zostało już mało czasu?

Dodany 27.12.2012

W kryzysowych czasach coraz częściej szukamy tanich ofert wyjazdów zagranicznych, starając się przy tym zachować planowany kraj docelowy i wysoki standard hotelu. W efekcie często korzystamy z imprez „last minute” wiążących się z szybkim wyjazdem. Zdarza się też, że w przedwyjazdowej „reisefieber” zapominamy o swoim zdrowiu i po poradę do lekarza zajmującego się medycyna podróży zgłaszamy się bardzo późno, dopiero na kilka dni przed planowanym wyjazdem. Porada przed podróżą stanowi świetną okazję do zajęcia się kwestią szczepień, zwykle zaniedbywaną przez dorosłych, podania dawek przypominających szczepień obowiązkowych takich jak tężec, błonica czy polio oraz uzupełnienia ochrony o szczepienia zalecane. Z pewnością wystarczy czasu na profilaktykę przeciwmalaryczną i przeciwbiegunkową, ale czy nie jest zbyt późno na szczepienia? Poniżej przedstawię zwięźle możliwości zapobiegania chorobom za pomocą szczepień w sytuacji nagłego wyjazdu.

Zobacz też http://www.szczepieniadlapodrozujacych.pl/

Szczepienia przed bliskim wyjazdem.

Wytworzenie odpowiedzi poszczepiennej przy szczepieniu pierwotnym (po raz pierwszy w życiu) może zająć układowi odpornościowemu do 2-3 tygodni, natomiast po dawce przypominającej (szczepienie pierwotne było przeprowadzone wcześniej, np. w niemowlęctwie przeciwko tężcowi i błonicy czy polio) odpowiedź poszczepienna pojawi się szybko, już po kilku dniach. Jeżeli pacjent otrzymał szczepienia podstawowe, to w zasadzie każdy termin dawki przypominającej jest odpowiedni. Jak z tego wynika, nawet przy wyjazdach typu „last minute” można i należy podać dawki przypominające szczepionek (np. szczepienia przeciwko tężcowi, błonicy i polio wymagają dawki przypominającej co 10 lat).  Do dnia wyjazdu włącznie można zaszczepić się przeciwko zapaleniu wątroby typu A, błonicy, tężcowi  i polio.

Decyzja dotycząca szczepień pierwotnych, przeprowadzanych po raz pierwszy, będzie zależała od indywidualnej oceny ryzyka wyjazdu i przewidywanej długości jego trwania. Szczepienia pierwotne przeprowadzone w ostatniej chwili, stają się celowe dopiero przy dłuższych wyjazdach.

Jeżeli zbliżający się wyjazd nie pozostawia wystarczająco dużo czasu na wytworzenie się odporności poszczepiennej, to nie będziemy chronieni przez pierwszy okres pobytu, dopiero po 2-3 tygodniach od podania szczepionki. Gdy wyjeżdżamy na dłużej z pewnością warto się zaszczepić.

Szczepienia podstawowe

Szczepienie przeciwko meningokokom

Szczepienie składa się z pojedynczej dawki. Można zaszczepić się nawet w dniu wyjazdu. Pełna odporność rozwija się po 14-21 dniach. Dostępne są szczepionki polisacharydowe (np. Meningo A+C, Menomune zawierające serotypy A, C, Y, W135), po których uzyskuje się 85-90% skuteczność po 1-2 tygodniach oraz szczepionki sprzężone np. Menveo czy Menactra zapewniające >97% skuteczność po 4 tygodniach. Jeżeli szczepienie jest wykonywane przed wyjazdem do Arabii Saudyjskiej, należy pamiętać, że władze tego kraju wymagają przeprowadzenia szczepienia na co najmniej 10 dni przed przekroczeniem granicy. (link do źródła)

Szczepienie przeciwko żółtej gorączce.

Jeżeli w kraju docelowym występuje ryzyko zachorowania szczepionka może zostać podana nawet w dniu wyjazdu. Pełna odporność pojawia się po 10 dniach po podaniu pojedynczej dawki szczepionki. Jeżeli głównym celem szczepienia jest uzyskanie certyfikatu wymaganego przez władze kraju docelowego (szczepienie obowiązkowe przy wjeździe), to szczepienie musi zostać przeprowadzoneminimum 10 dni przed przekroczeniem granicy. Można zaszczepić się później, ale należy wówczas spodziewać się problemów na granicy. (link do źródła)

Szczepienie przeciwko zapaleniu wątroby typu A

Pierwsza dawka szczepionki stanowiąca szczepienie podstawowe może zostać podana do dnia wyjazdu, odporność pojawia się po u 70-80% szczepionych po około 2 tygodniach, u >95% po 4 tygodniach. (link do źródła)

Szczepienie przeciwko durowi brzusznemu

Wytworzenie pełnej odporności poszczepiennej po podaniu pojedynczej dawki szczepionki durowejmoże trwaćdo 10 dni. Jeżeli planowana podróż jest dłuższa niż ten okres, to osoba szczepiona odniesie korzyści ze szczepienia. Jeżeli wyjazd jest krótszy (na przykład 7 dni) to podawanie szczepionki durowej nie przyniesie korzyści. (link do źródła)

Przyśpieszone schematy szczepień

Przyspieszone schematy szczepień są dostępne dla szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, szczepionki skojarzonej przeciwko wzw A i wzw B, przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, przeciwko tężcowi, polio (poliomyelitis, paraliż dziecięcy), japońskiemu zapaleniu mózgu oraz przeciwko wściekliźnie.

Należy zwrócić uwagę, że tylko niektórzy producenci przeprowadzili badania będące podstawą rejestracji stosowania schematów przyspieszonych, zatem przy ich stosowaniu należy postępować zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego  (ulotką) odpowiedniej szczepionki. Można stosować schematy przyśpieszone poniższych szczepień:

Wzw B

Czterodawkowy schemat szczepień (0, 7, 21 dni i 12 miesięcy), zarejestrowany dla szczepionki Engerix B, pozawala na skrócenie czasu szczepienia podstawowego do 3 tygodni. (link do źródła)

Szczepienie skojarzone wzw A i wzw B.

Czterodawkowy schemat szczepień (0, 7, 21 dni i 12 miesięcy) zarejestrowany dla szczepionki Twinrix pozawala na skrócenie szczepienia podstawowego do 3 tygodni. Jeżeli przed wyjazdem nie jest możliwe podanie przynajmniej dwóch dawek szczepionki to należy podróżującemu podać osobno 1 dawkę szczepionki przeciwko wzw A oraz 1 dawkę szczepionki przeciwko wzw B.

Szczepienie przeciwko wściekliźnie.

Może zostać przeprowadzone w ciągu 3 tygodni. Schemat zalecany przez WHO składa się z 3 dawek (0, 7, 21 dni). W Polsce dostępna jest szczepionka Stamaril. (link do źródła)

Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Trzydawkowy schemat dla szczepionki FSME Immun polega na podaniu szczepionki w odstępie 2 tygodni (0, 14 dni) oraz po 6-15 miesiącach. Szczepionka Encepur ma powinna być podawana w 4-dawkowym schemacie przyspieszonym (0, 7, 21 dni) z dawką przypominającą po 12-18 miesiącach. (link do źródła)

Poliomyelitis  (polio IPV) u osób poprzednio nieszczepionych

Schemat przyśpieszony obejmuje 3 dawki IPV (szczepionka podane w odstępach minimum 4-tygodniowych (0, 1, 2 miesiące). Przed wyjazdem należy starać się podać maksymalną liczbę dawek i uzupełnić szczepienia po powrocie. (link do źródła)

Tężec u osób poprzednio nieszczepionych

Schemat przyśpieszony składa się z 3 dawek podanych w minimalnych odstępach 4-tygodniowych (0,1,2 miesiące). Przed wyjazdem należy starać się podać maksymalną liczbę dawek i uzupełnić szczepienia po powrocie. (link do źródła)

Szczepienie przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu (szczepionki dostępne w Polsce tylko na import docelowy)

Schemat przyśpieszony składający się z 3 dawek (0, 7, 14 dni) jest bardzo skuteczny. W razie braku czasu schemat 2-dawkowy polegający na podaniu szczepionki w odstępie 7 dni pozwala na wytworzenie odporności u około 80% pacjentów.

Podsumowanie

Uzyskanie ochrony przed zachorowaniem na choroby zakaźne za pomocą szczepień jest możliwe także w sytuacji nagłego wyjazdu typu „last minute”. Po pojedynczej dawce pierwotnej szczepionki (szczepienie po raz pierwszy w życiu) wytworzenie odporności poszczepiennej trwa około 1-2 tygodni. Jeżeli planowana podróż jest dłuższa niż ten okres, to osoba szczepiona odniesie korzyści ze szczepienia. Jeżeli wyjazd jest krótszy to podawanie szczepionek przed tym wyjazdem jest spóźnione. Natomiast aż do dnia wyjazdu włącznie można podać dawki przypominające szczepień u osób, które przyjęły  szczepienia podstawowe (np. w dzieciństwie były szczepione przeciwko tężcowi, błonicy i polio). Podobnie jeszcze w dniu wyjazdu można przeprowadzić szczepienia przeciwko meningokokom, żółtej gorączce, wzw typu A i durowi brzusznemu.

Zainteresowanych zachęcam do odwiedzenia poniższych stron i serwisów:

  • National Travel Health Network and Centre (NaTHNaC). Rabies vaccine information. Travel health information sheets (health professionals). National Travel Health Network and Centre.  Dostępne online po kliknięciu tu.

Komentarzy

  • Klaudia Ksepko 4 lata, 10 miesięcy temu

    Chciałam poruszyć kwestię polio. Jakie jest obecnie zagrożenie tą chorobą? WHO prowadzi akcję całkowitej eradykacji tego wirusa i w wielu państwach to już się udało. Ilość nowych zachorowań w 2011 to 650, a w 2012 tylko 222. WHO parę razy w miesiącu uaktualnia listę krajów, w których szerzy się dziki wirus, można to sprawdzić na tej stronie http://www.polioeradication.org/Dataandmonitoring/Poliothisweek/Wildpolioviruslist.aspx

    Skoro tak wygląda sytuacja, czy jest sens zalecać szczepienie na polio przy wyjazdach do aż tak wielu regionów?

  • Ernest Piotr Kuchar 4 lata, 10 miesięcy temu

    Wszystko się zgadza. Podane przez Panią liczby odnoszą się do przypadków porażeń wiotkich wywołanych przez polio, najcięższej, ale też najrzadszej postaci zakażenia wirusem polio, Liczba porażeń wiotkich jest wskaźnikiem występowania choroby. Jedno porażenie wiotkie przypada na około 1000 przypadków bez porażeń. Jak Pani widzi setki porażeń wiotkich oznacza setki tysięcy zakażeń polio i z tego powodu warto zabezpieczyć się przed wyjazdem za pomocą szczepień.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Poliomyelitis#Paralytic_polio

    Pozdrawiam i życzę udanego wyjazdu.

  • Krzysztof Łabuzek 4 lata, 10 miesięcy temu

    Oj tak, bycie wiotkim na fajnej, zagranicznej wycieczce nie jest niczym miłym....

  • Klaudia Ksepko 4 lata, 10 miesięcy temu

    No tak, to zmienia sytuację. Na szczęście wczytałam się w spis zalecanych szczepionek na stronie

    http://www.szczepieniadlapodrozujacych.pl/

    i kraj do którego się wybieram nie ma już polio :)

  • Ewa Gorczyca 4 lata, 8 miesięcy temu

    Przezorny zawsze ubezpieczony! Miłego wyjazdu Pani Klaudio! :)

Nowy komentarz