Wścieklizna

Dodany 19.01.2013

Wścieklizna jest jedną z najstarszych i budzących największe przerażenie chorób odzwierzęcych. Nic w tym dziwnego, gdyż choroba cechuje się najwyższym wskaźnikiem śmiertelności ze wszystkich znanych zakażeń. Szczepienia przeciwko wściekliźnie były jednymi z pierwszych opracowanych przez Ludwika Pasteura (już w 1885 roku).

Patrz Profilaktyka wścieklizny, jak też: http://www.szczepieniadlapodrozujacych.pl/choroby/wscieklizna.html#showme

 

Przyczyna wścieklizny (czynnik etiologiczny)

Wścieklizna jest wywoływana przez wiele różnych gatunków wirusów z rodzaju  Lyssavirus. Są to wirusy zawierające jedno-niciowy genom RNA kodujący pięć białek strukturalnych. Poszczególne wirusy wścieklizny można rozróżnić na podstawie badań genetycznych sekwencji genu nukleokapsydu.

Gdzie występuje wściEklizna i w jaki sposób dochodzi do zakażeń (Epidemiologia zakażeń)

Wścieklizna jest chorobą odzwierzęcą, która występuje na całym świecie za wyjątkiem Antarktyki i niektórych wysp (np. Wielkiej Brytanii).

Wścieklizna zwykle przenosi się na ludzi przez ukąszenie wściekłego zwierzęcia - ssaków różnych gatunków. Możliwe jest też zakażenie przez kontakt śliny zakażonego zwierzęcia z błonami śluzowymi (np. spojówkami) lub uszkodzoną skórą człowieka. W Europie wścieklizna lisów została częściowo opanowana przez szerokie stosowanie doustnej szczepionki przeciwko wściekliźnie. Najbardziej znana wścieklizna psów została co prawda wyeliminowana w USA, Kanadzie i większości krajów bogatych, niestety nadal powszechnie występuje w wielu krajach Azji (przede wszystkim Indiach) i Afryki, do których wyjeżdża się turystycznie oraz nadal jest odpowiedzialna za większość przypadków wścieklizny wśród ludzi. W samych Indiach rocznie dochodzi do 3,6 miliona pogryzień ludzi przez psy.

Mapa występowania zgonów na wściekliznę na świecie (proporcje)

Patrz: http://www.worldmapper.org/display.php?selected=237

Patrz też http://www.worldmapper.org/posters/worldmapper_map237_ver5.pdf

Większosć zgonów na wściekliznę ma miejsce w Indiach.Wybierając się do Indii warto pomyśleć o zabezpieczeniu się przed wścieklizną.

Szacuje się, że wścieklizna psów wywołuje rocznie 55 000 zgonów wśród ludzi. Większość z tych zgonów występuje w Azji i Afryce, a najczęściej giną najbiedniejsi - mieszkańcy wsi oraz dzieci. Notuje się przypadki zgonów wśród turystów. Trzeba też pamiętać o nietoperzach, które odpowiadają za większość przypadków wścieklizny u ludzi w Stanach Zjednoczonych. Opisano przypadki wścieklizny u grotołazów po narażeniu na rozpylone odchody nietoperzy w jaskiniach w Brazylii, gdzie licznie zamieszkiwały brazylijskie nietoperze.

Patrz profilaktyka wścieklizny

Jak wspomniałem, wścieklizna występuje endemicznie wśród różnych gatunków dzikich zwierząt oraz zwierząt domowych np. kotów, psów i wśród bydła. Źródłem zakażeń wirusem wścieklizny są też często nietoperze, szopy pracze, skunksy i lisy. Panuje ogólna reguła, że małe gryzonie, takie jak myszy, wiewiórki, świnki morskie, wiewiórki, szczury i króliki co prawdą są wrażliwe na zarażenie wścieklizną, ale przypadki zachorowań ludzi po zarażeniu od tych zwierząt są bardzo rzadkie.

 

Chorobotwórczość i okres wylęgania

Okres wylęgania wścieklizny wynosi zwykle 20-90 dni, choć rzadko może sięgać do ponad 1 roku. Okres wylęgania jest krótszy przy ekspozycji w miejscach bogato unerwionych, takich jak na twarz.

Uważa się, że w czasie wylegania wirus wścieklizny przebywa w miejscu ekspozycji, dlatego tak ważne jest właściwe postępowanie z raną. Następnie wirus wnika do nerwów i  przemieszcza się w kierunku rdzenia kręgowego i mózgu w tempie około kilkudziesięciu milimetrów na dobę. Po wniknięciu do ośrodkowego układu nerwowego, wirus rozprzestrzenienia się w tkance mózgowej i drogą nerwów dostaje się do gruczołów ślinowych, gdzie mnoży się i jest wydalany w ślinie chorych zwierząt, które przenoszą chorobę. W ten sposób cykl się zamyka.

Objawy Wścieklizny

Po bezobjawowym okresie wylęgania, występują zwykle trzy fazy objawowe: faza zwiastunów, ostra faza neurologiczna (mózgowa lub porażenna) oraz śpiączka poprzedzajaca zgon.

Objawy zwiastunowe. Wścieklizna zaczyna się od niespecyficznych objawów zwiastunowych: gorączki, złego samopoczucia, bólów głowy, nudności i wymiotów. U większości chorych występują zaburzenia czucia, ból lub świąd w okolicy miejsca zranienia. W chwili występowania tych objawów rana jest już zwykle zagojona.

U ludzi występują dwie ostre postacie neurologiczne wścieklizny: mózgowa u zdecydowanej większości (4/5) chorych oraz porażenna u 1/5 chorych.

Wścieklizna mózgowa przypomina inne wirusowe zapalenia mózgu (gorączka, dezorientacja, omamy, pobudzenie, skurcze mięśni, nadpobudliwość i drgawki). Może także wystąpić . nadmierne ślinienie się, wzmożona potliwość czy poszerzenie źrenic. Po napadach nadpobudliwości występują okresy całkowitej jasności umysłu, które w miarę rozwoju choroby są coraz krótsze. Zapalenie mózgu we wściekliźnie wyróżnia się szybkim zajęciem pnia mózgu i klasycznymi objawami wodowstrętu: mimowolnymi, bolesnymi skurczami przepony i dodatkowych mięśni oddechowych, krtaniowych i gardłowych w odpowiedzi na połykanie płynów (wodowstręt). Nadmierne ślinienie się w połączeniu z  zaburzeniami połykania daje klasyczny obraz „toczenia piany z ust”. Do śmierci dochodzi zwykle po kilku dniach.

U około 1/5 chorych przebieg wścieklizny jest odmienny. Dominują objawy osłabienia mięśni, przy braku klasycznych objawów wścieklizny mózgowej jak wodowstręt i zaburzenia świadomości. Dochodzi do wczesnego osłabienia mięśni, często rozpoczynającym się w pogryzionej kończynie (gdzie wniknął wirus) i stopniowo rozprzestrzeniającym się z  niedowładami wszystkich kończyn i porażeniem mięśni twarzowych. Zwykle zajęte są zwieracze, natomiast zajęcie czucia przeważnie jest łagodne. Chorzy na wściekliznę porażenną przeżywają zwykle kilka dni dłużej niż chorzy z  wścieklizną mózgową, nie mniej choroba kończy się równie tragicznie.  

Rozpoznanie Wścieklizny

Rozpoznanie wścieklizny może być trudne, gdyż we wczesnej fazie, wścieklizna często jest nie do odróżnienia od zapalenia mózgu o innej etiologii, dlatego ważny jest wywiad. Pogryzienie przez zwierzę, narażenia na kontakt ze zwierzętami (np. na nietoperze podczas uprawiania taternictwa jaskiniowego) oraz wyjazdy do krajów, gdzie zachorowania na wściekliznę występują często, np. do Indii powinny nasunąć podejrzenie wścieklizny.

Leczenie wścieklizny

Brakuje skutecznej terapii wścieklizny. Większość pacjentów z wścieklizną umiera w ciągu kilku dni, nawet przy zastosowaniu nowoczesnych metod opieki medycznej na oddziałach intensywnej terapii. Pojedyncze osoby, które przeżyły wściekliznę (za wyjątkiem jednego), otrzymały szczepionkę przeciwko wściekliźnie przed objawami zachorowania, co mogło być czynnikiem decydującym o przeżyciu. Wścieklizna pozostaje zatem chorobą prawie zawsze śmiertelną, ale również prawie zawsze jest możliwa do uniknięcia za pomocą odpowiedniej profilaktyki przed lub po-ekspozycyjnej.

 

Zapobieganie wściekliźnie

Profilaktyka przed-ekspozycyjna-  szczepienia ochronne przeciwko wściekliźnie.

Profilaktyczne, przed-ekspozycyjne szczepienia przeciwko wściekliźnie powinno się koniecznie zastosować u osób narażonych zawodowo (np. weterynarze, myśliwi itp., pracownicy ZOO) albo przez turystykę i rekreację na wściekliznę, w tym osobom podróżującym na obszary częstego występowania wścieklizny np. do Indii oraz grotołazom. Podstawowy schemat szczepień składa się z 3 dawek szczepionki przeciwko wściekliźnie podawanej w 0., 7. i 28. albo 21. dniu. Jeżeli osoba szczepiona zostanie narażona na wściekliznę, to może czuć się bardziej komfortowo. Ryzyko zachorowania osoby szczepionej jest bardzo małe. Ze względu na śmiertelny charakter wścieklizny otrzyma jedynie dwie dawki przypominające szczepionki (podawane w 0. i 3. dniu po narażeniu), natomiast uniknie kolejnych 3 dawek szczepionki oraz podania kosztownej i co ważniejsze trudno dostępnej immunoglobuliny, która powinna być zastosowana szybko po narażeniu. W Indiach, gdzie notuje się największą liczbę przypadków wścieklizny, immunoglobulina przeciwko wściekliźnie jest trudno dostępna, można ją dostać tylko w największych miastach.

Profilaktyka poekspozycyjna wścieklizny

Przy braku możliwości leczenia szczególnie ważne staje się zapobieganie zachorowaniu po narażeniu. Na podstawie wywiadu dotyczącego ekspozycji i danych na temat lokalnej sytuacji epidemiologicznej (czy wścieklizna często występuję często na terenie, gdzie doszło do ekspozycji), lekarz decyduje czy rozpoczęcie profilaktyki poekspozycyjnej jest celowe. Profilaktyka poekspozycyjna składa się z miejscowego oczyszczenia rany oraz uodpornienia czynnego i biernego. Opatrzenie rany ma zasadnicze znaczenie, gdyż może zredukować ryzyko zakażenia wirusem wścieklizny o 90%.

Patrz:Profilaktyka wścieklizny po narażeniu.

Podsumowanie

Wścieklizna jest chorobą odzwierzęcą wywoływaną przez wiele różnych gatunków wirusów z rodzaju Lyssavirus.  Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia rocznie z powodu wścieklizny umiera na świecie od 30.000 do 70.000 ludzi. Prawie wszystkie przypadki wścieklizny u ludzi są następstwem pokąsania przez zarażone zwierzęta. W krajach rozwijających się (np. Indie) ponad 90% zachorowań wśród ludzi jest następstwem pogryzienia przez psy, w krajach rozwiniętych jak np. USA ważnym źródłem choroby są też nietoperze. Okres wylęgania wścieklizny wynosi średnio od jednego do trzech miesięcy, ale może sięgać kilku lat. Objawowa wścieklizna jest praktycznie zawsze śmiertelną chorobą, dlatego niesłychanie ważne jest jej zapobieganie przez stosowanie profilaktyki pierwotnej (np. turyści podróżujący do Indii, osoby uprawiające taternictwo jaskiniowe w miejscach gdzie zimują nietoperze, lekarze weterynarii) oraz profilaktyki po-ekpozycyjnej po narażeniu na potencjalny kontakt z wściekłym zwierzęciem.

 

 

Piśmiennictwo

 

  • CDC Rabies recommendations.

http://www.cdc.gov/rabies/resources/acip_recommendations.html

http://www.cdc.gov/mmwr/PDF/rr/rr5703.pdf

 

 

 

 

Komentarzy

  • Obecnie nie ma żadnych komentarzy

Nowy komentarz